Osmanlı Avrupası’nda Fıkıh Çalıştayı Başvuruları Başladı!

Osmanlı Avrupası’nda Fıkıh Çalıştayı

23-25 Ekim 2026, Üsküp/ K. Makedonya
/

Çalıştay Hakkında: 

Osmanlı Avrupası ve Avrupa Osmanlısı, 1400-1918 arasında sadece siyasî ve askerî yapısıyla değil, bununla beraber edebiyat, sanat ve düşünce üretimi bakımından da Balkan tarihinin en zengin ve en güçlü dönemlerinden birini oluşturmuştur. Buna rağmen bölgenin birikimi, ilmî üretim damarları ve kültürel sürekliliği üzerine yapılan çalışmalar, diğer alanlara kıyasla oldukça sınırlı kalmıştır. Bu eksikliği gidermek ve bölgenin ilmi mirasını disiplinler arası bir perspektifle yeniden değerlendirmek amacıyla Balkan Çalışmaları Vakfı ve İSAR olarak “Osmanlı Avrupası’nda Fıkıh” başlıklı çalıştay düzenliyoruz.

Bu çalıştayın temel amacı, Osmanlı Avrupası’nda doğmuş, yetişmiş veya bu coğrafyada eser vermiş fakihlerin Balkan coğrafyasındaki üretimlerini, üretim ağlarını görünür kılmak; Saraybosna, Üsküp, Sofya, İşkodra ve diğer ilmî havzaların Osmanlı fıkıh geleneğinin oluşumuna ve gelişimine nasıl katkı sunduğunu ayrıntılı bir biçimde ortaya koymaktır. Bu bağlamda çalıştay:

• Bölgenin ilim havzalarını belirlemeyi,
• 1400–1918 yılları arasında yaşayan fakihlerin yeni biyografik ve bibliyografik verilerini derlemeyi,
• Fıkıh alanında kaleme alınan eserleri,
• Fıkıh alanıyla ilişkili kurumları,
• Hukuk tarihi perspektifiyle bölge ve Osmanlı hukuk sistemini, üretimini, sonuçlarını, etkileşimini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir.

/
Bu çalıştay, tarihin farklı dönemlerinde “Osmanlı Avrupası” ve “Avrupa Osmanlısı” olarak adlandırılabilecek Balkan coğrafyasının İslami ilimlerin önemli bir disiplini olan fıkıh üzerinden yeniden görünür kılmayı; ortak kültürel hafızayı canlandırmayı ve geleceğe yönelik yeni bir entelektüel yol haritası geliştirmeyi amaçlayan önemli bir girişimdir. Çalıştay kapsamında sunulan bildiriler, hakemlik sürecinden geçirilerek bilimsel standartlara uygun biçimde yayına hazırlanacaktır. Çalıştaya gönderilen metinler iki farklı kategoride yayına hazırlanacaktır: edisyon eser ve uluslararası, hakemli dergide özel sayı. Bu yayınlar, Osmanlı Avrupası’nda 1400-1918 yılları arasında üretilen fıkhî mirâsı derli toplu biçimde ortaya koyan başvuru eserleri olmayı hedeflemekte, araştırmacılara kalıcı eserler sunarken aynı zamanda bölgedeki fıkıh çalışmalarına yönelik yeni araştırmalar için sağlam bir zemin hazırlayacaktır.
/

Çalıştay Konuları: 

• Balkanlarda doğmuş veya eğitim almış bugüne kadar yeterince incelenmemiş fakihler
• Balkan coğrafyasında Osmanlı fıkhının temaları
• Osmanlı Avrupası’nda ilmî etkileşimler
• Saraybosna, Üsküp, Sofya vs. çevresinde fıkhî üretim ve ilmî havzalar
• Osmanlı fıkhının Müslüman ve Hristiyan topluluklar üzerindeki hukukî ve sosyal etkileri
• Balkan kimliğinin Osmanlı fıkhına yansıması
• Toplumsal, siyasal ve kültürel dönüşümlerin Osmanlı fıkhına yansımaları
• Balkanlarda Osmanlı fıkhının dolaşımı ve izleri
• Balkanlarda hukukun örgütlenme biçimi
• Yargı mekanizması
• Osmanlı hukukunun Balkan hukuk yapıları üzerindeki etkileri
• Çok kültürlülük ile Osmanlı hukuku arasındaki ilişki
• Farklı topluluklar arasında hukukun işleyişi
  /

Kapsadığı Ülkeler: 

Bosna-Hersek, Kuzey Makedonya, Arnavutluk, Kosova, Yunanistan, Bulgaristan, Karadağ, Hırvatistan, Sırbistan
/

Düzenleyen Kurumlar:

Balkan Çalışmaları Vakfı, İSAR
/

Düzenleme Kurulu:

Prof. Dr. Murteza Bedir (Başkan), Prof. Dr. Necmettin Kızılkaya, Prof. Dr. Süleyman Kaya, Dr. Fation Shabani, Dr. Ferid Piku, Dr. Sevba Abdula, Dr. Hüseyin Sağlam, Zehra A. Sadiki, Rıdvan Saygılar.
/

Çalıştay Takvimi: 

15 Mayıs 2026 – Özet gönderim son tarihi

01 Haziran 2026 – Kabul edilen özetlerin duyurusu

15 Eylül 2026 – Tam metin gönderim son tarihi

25 Eylül 2026 – Kabul edilen metinlerin duyurusu

10 Ekim 2026 – Program içeriği ve özet kitapçığının duyurusu

23-25 Ekim 2026 – Programın gerçekleştirileceği tarihler

Nisan 2027 – Yayınlar
/

Başvuru bağlantısı:

https://forms.gle/ZTv1rK8vSpmVdxVX9

/
Proje Hakkında: 

İslam dünyası için ifade ettiği sosyo-politik, stratejik ve kültürel önemini günümüzde de koruyan Balkan coğrafyası, 14. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı Ülkesi’nin bir parçasına dönüşmüştür. Takriben 500 yıl süren Osmanlı hâkimiyeti bölgede sadece sosyo-politik istikrarın oluşumunu sağlamamış, aynı zamanda ilim ve kültür hayatının zenginleşmesine de olanak tanımıştır. Gerek mantık, felsefe, tıp, matematik, astronomi, fıkıh, hadis, tefsir, tasavvuf, edebiyat, sanat ve mimari gibi alanlarda kalem oynatan âlimler, gerek bu ilim adamlarının yetiştiği ve eğitim-öğretim faaliyetleriyle uğraştığı kurumlar (medrese, vakıf, tekke) ve gerekse de başta mimari olmak üzere çeşitli sanat dallarında yapıtlar veren sanatkârlar hakkında günümüze ulaşan bilgiler bu zenginliğin en berrak ifadesidir.

19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren patlak veren siyasi-askeri kargaşa –özellikle Balkan Savaşı ile Birinci Dünya Savaşı– bölgedeki siyasi istikrarın yanı sıra İslam kültür hayatının zenginliğinin kaybolmasına da neden olmuştur. Batı kültürünün ve oryantalist zihniyetin tekeline geçen fikri hayatın İslam karşıtlığı ile karakterize edilen siyasi yönetimler tarafından desteklenmesi sonucunda Osmanlı Devleti’nin bölgedeki ilmi-kültürel mirasının yok sayılarak unutturulmaya çalışılması resmi bir politika hâline getirilmiştir.

Osmanlı Dönemi, Balkan halkları ve Balkan tarihi açısından kuşkusuz en zirve dönemlerden biri olarak kabul edilir. Osmanlı’nın kararlı ve istikrarlı devlet yapısı; siyaset, toplum ve ekonomi alanlarında sağladığı düzen sayesinde hem öngörülebilir bir refah ortamı oluşturmuş hem de güçlü bir hukuk sistemi üretmiştir. Balkanlarda, Osmanlı mirası üzerine şehirleşme, tımar sistemi, vakıf teşkilatı, mimari, sanat ve askerî yapı gibi pek çok konuda önemli çalışmalar yapılmış ve bu alanlarda geniş bir literatür oluşmuştur. Ancak düşünce tarihi açısından Osmanlı’nın Balkanlarda ortaya çıkardığı entelektüel üretim, düşünsel zenginlik ve kültürel mirası ele alan çalışmaların sayısı beklenenin oldukça altında kalmıştır. İşte bu nedenle, Balkanlar’da Osmanlı düşünce tarihinin kapsamlı biçimde ortaya çıkarılmasını amaçlayan çalıştaylar, sempozyumlar ve çeşitli projeler düzenlenecektir. Bu çerçevede, Osmanlı Dönemi’nin Balkanlar’da üç ayrı safhada incelenmesini teklif edilmektedir: Osmanlı Avrupası (1400–1800), Avrupa Osmanlısı (1800–1914) ve Osmanlı Sonrası Balkanlar (1918–2025).
/

Planlanan Çalıştaylar:

• Osmanlı Avrupasında Edebiyat, 1400-1800
• Osmanlı Avrupasında Ekonomi ve Vakıf, 1400-1800
• Osmanlı Avrupasında Hadis-Tefsir, 1400-1800
• Osmanlı Avrupasında Kelam-Felsefe, 1400-1800
• Osmanlı Avrupasında Tasavvuf, 1400-1800
• Osmanlı Avrupasında Tarih, Sanat ve Mimari, 1400-1800
  /

Gerçekleşmiş Çalıştaylar:

Osmanlı ve Balkanlar: İlimler ve Havzalar başlığı etrafında Osmanlı Avrupası 1400-1800 dönemi merkeze alınmıştır. 07-08 Kasım 2023 tarihlerinde Uluslararası Meddah Medresesi Sempozyumu çerçevesinde Osmanlı Avrupasında: Bilim ve Düşünce, 1400-1800Çalıştayı düzenlenmiş, Ocak 2025’te Elif Baga editörlüğünde İDEFE Yayınlarımızdan Osmanlı Avrupasında Bilim ve Düşünce: Bilimler, Bilginler ve Eserler eseri yayınlanmıştır. 24-25 Ekim 2025 tarihlerinde ise I. Uluslararası Akhisari Çalıştayı: Osmanlı Avrupasında Siyaset ve Ahlak 1400-1800 Çalıştayı Üsküp’te düzenlenmiş, Mart 2026’da Özgür Kavak ve Sevba Abdula editörlüğünde İDEFE Yayınlarımızdan Osmanlı Avrupası’nda Siyaset, Hukuk ve Şehir: Bir Entelektüel Coğrafyanın Teşekkülü eseri yayınlanmıştır.