Osmanlı Avrupası’nda Edebiyat, 1400-1800 Başvuruları Başladı!

Sempozyum: Osmanlı Avrupası’nda Edebiyat, 1400-1800

04-06 Eylül 2026, Üsküp/ K. Makedonya
/

Sempozyum Hakkında:

Osmanlı Avrupası, 1400–1800 yılları arasında sadece siyasî ve askerî yapısıyla değil, bununla beraber edebiyat, sanat ve düşünce üretimi bakımından da Balkan tarihinin en zengin ve en güçlü dönemlerinden birini oluşturmuştur. Buna rağmen bölgenin edebî birikimi, ilmî üretim damarları ve kültürel sürekliliği üzerine yapılan çalışmalar, diğer alanlara kıyasla oldukça sınırlı kalmıştır. Bu eksikliği gidermek ve bölgenin edebî mirasını disiplinler arası bir perspektifle yeniden değerlendirmek amacıyla Balkan Çalışmaları Vakfı ve Yunus Emre Enstitüsü olarak  “Osmanlı Avrupası’nda Edebiyat, 1400–1800” başlıklı sempozyum düzenliyoruz.

Bu sempozyumun temel amacı, Osmanlı Avrupası’nda doğmuş, yetişmiş veya burada eser vermiş şairlerin, müelliflerin ve edebiyat erbabının Balkan coğrafyasındaki edebî üretim ağlarını görünür kılmak; Saraybosna, Üsküp, Sofya ve diğer ilmî havzaların Osmanlı edebiyatının oluşumuna ve gelişimine nasıl katkı sunduğunu ayrıntılı bir biçimde ortaya koymaktır. Bu bağlamda sempozyum:

• Bölgenin edebî üretim merkezlerini belirlemeyi,
• 1400–1800 arasında yaşayan şair ve yazarların biyografik ve bibliyografik verilerini derlemeyi,
• Bu dönemde oluşan nazım, nesir, tezkire, mecmua, menâkıbnâme, divan ve diğer türlere ait örnekleri sınıflandırmayı,
• Balkanlarda üretilen edebiyatın Osmanlı merkezleriyle ilişkisini, dolaşımını ve etkileşim ağlarını tespit etmeyi amaçlamaktadır.

Bu sempozyum, tarihin farklı dönemlerinde “Osmanlı Avrupası” olarak adlandırılabilecek Balkan coğrafyasının edebî mirasını yeniden görünür kılmayı; ortak kültürel hafızayı canlandırmayı ve geleceğe yönelik yeni bir entelektüel yol haritası geliştirmeyi amaçlayan önemli bir girişimdir. Sempozyum kapsamında sunulan bildiriler, hakemlik sürecinden geçirilerek bilimsel standartlara uygun biçimde yayına hazırlanacaktır. Sempozyuma gönderilen metinler üç farklı kategoride yayına hazırlanacaktır: Bildiri kitabı, edisyon eser ve uluslararası, hakemli dergide özel sayı. Bu yayınlar, Osmanlı Avrupası’nda 1400–1800 yılları arasında ortaya çıkan edebî üretimi derli toplu biçimde ortaya koyan ilk başvuru kaynaklarından biri olmayı hedefleyerek hem araştırmacılara kalıcı eserler sunmakta hem de bölgenin edebiyat tarihine dair yeni araştırmalar için sağlam bir zemin oluşturacaktır.
/

Sempozyum Konuları:

• Balkanlarda doğmuş veya eğitim almış şair ve yazarlar tipolojileri/biyografileri
• Balkan coğrafyasında Osmanlı edebiyatının temaları
• Osmanlı Avrupası’nda ilmî ve edebî havzaların karşılıklı etkileşimleri
• Medrese, tekke vb. yapıların Osmanlı edebiyatına etkisi
• Saraybosna, Üsküp, Sofya vs. çevresinde edebî üretim ve ilmî havzalar
• Balkanlarda Osmanlı Divan şiirinin yerel yansımaları
• Edebiyatçılar ile devlet/saray arasındaki ilişkiler ve himaye mekanizmaları
• Balkan halk edebiyatı ile Osmanlı Divan şiiri arasındaki etkileşim
• Osmanlı edebiyatının Hristiyan ve Müslüman topluluklar üzerindeki etkileri
• Dinî, tasavvufi ve ahlâkî temaların edebiyat üzerindeki etkisi
• Balkan kimliğinin Osmanlı edebiyatına yansıması
• Toplumsal, siyasal ve kültürel dönüşümlerin Osmanlı edebiyatına yansımaları
• Osmanlı Türkçesi ile yerel dillerin (Sırpça, Boşnakça, Bulgarca vb.) etkileşimi
• Âlim ve şairlerin Balkan ve Osmanlı merkezleri arasındaki etkileşiminde edebiyatın rolü
• Balkanlarda Osmanlı edebiyatının dolaşımı ve izleri
• Osmanlı Avrupası’nda edebiyatın günümüz kültürel hafızasına etkileri
  /

Düzenleyen Kurumlar: Balkan Çalışmaları Vakfı, Yunus Emre Enstitüsü

Düzenleme Kurulu: Prof. Dr. Berat Açıl, Dr. İlhan Süzgen, Dr. Burak Koç, Prof. Dr. Ertuğrul Karakuş, Dr. Sevba Abdula, Elif R. Nazım,

/
Sempozyum Takvimi:

– Özet Gönderim Son Tarihi: 01 Nisan 2026

– Kabul Edilen Özetlerin Duyurusu: 15 Nisan 2026

– Tam Metin Gönderim Son Tarihi: 15 Temmuz 2026

– Kabul Edilen Metinlerin Duyurusu: 10 Ağustos 2026

– Sempozyum Tarihi: 04-06 Eylül 2026

– Metinlerin Yayın Sürecine Hazırlanması: Eylül-Aralık 2026

– Yayınlar: Nisan 2027
/

Başvuru bağlantısı: https://forms.gle/SEEdgKTG2pWPaRJr7

/
Not: Üsküp’te gerçekeleşecek olan sempozyumun konaklama ve yemek giderleri sempozyum düzenleme kuruluna aittir.

/
Proje Hakkında: İslam dünyası için ifade ettiği sosyo-politik, stratejik ve kültürel önemini günümüzde de koruyan Balkan coğrafyası, 14. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı Ülkesi’nin bir parçasına dönüşmüştür. Takriben 500 yıl süren Osmanlı hâkimiyeti bölgede sadece sosyo-politik istikrarın oluşumunu sağlamamış, aynı zamanda ilim ve kültür hayatının zenginleşmesine de olanak tanımıştır. Gerek mantık, felsefe, tıp, matematik, astronomi, fıkıh, hadis, tefsir, tasavvuf, edebiyat, sanat ve mimari gibi alanlarda kalem oynatan âlimler, gerek bu ilim adamlarının yetiştiği ve eğitim-öğretim faaliyetleriyle uğraştığı kurumlar (medrese, vakıf, tekke) ve gerekse de başta mimari olmak üzere çeşitli sanat dallarında yapıtlar veren sanatkârlar hakkında günümüze ulaşan bilgiler bu zenginliğin en berrak ifadesidir.

19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren patlak veren siyasi-askeri kargaşa –özellikle Balkan Savaşı ile Birinci Dünya Savaşı– bölgedeki siyasi istikrarın yanı sıra İslam kültür hayatının zenginliğinin kaybolmasına da neden olmuştur. Batı kültürünün ve oryantalist zihniyetin tekeline geçen fikri hayatın İslam karşıtlığı ile karakterize edilen siyasi yönetimler tarafından desteklenmesi sonucunda Osmanlı Devleti’nin bölgedeki ilmi-kültürel mirasının yok sayılarak unutturulmaya çalışılması resmi bir politika hâline getirilmiştir.

Osmanlı Dönemi, Balkan halkları ve Balkan tarihi açısından kuşkusuz en zirve dönemlerden biri olarak kabul edilir. Osmanlı’nın kararlı ve istikrarlı devlet yapısı; siyaset, toplum ve ekonomi alanlarında sağladığı düzen sayesinde hem öngörülebilir bir refah ortamı oluşturmuş hem de güçlü bir hukuk sistemi üretmiştir. Balkanlarda, Osmanlı mirası üzerine şehirleşme, tımar sistemi, vakıf teşkilatı, mimari, sanat ve askerî yapı gibi pek çok konuda önemli çalışmalar yapılmış ve bu alanlarda geniş bir literatür oluşmuştur. Ancak düşünce tarihi açısından Osmanlı’nın Balkanlarda ortaya çıkardığı entelektüel üretim, düşünsel zenginlik ve kültürel mirası ele alan çalışmaların sayısı beklenenin oldukça altında kalmıştır. İşte bu nedenle, Balkanlar’da Osmanlı düşünce tarihinin kapsamlı biçimde ortaya çıkarılmasını amaçlayan çalıştaylar, sempozyumlar ve çeşitli projeler düzenlenecektir. Bu çerçevede, Osmanlı Dönemi’nin Balkanlar’da üç ayrı safhada incelenmesini teklif edilmektedir: Osmanlı Avrupası (1400–1800), Avrupa Osmanlısı (1800–1914) ve Osmanlı Sonrası Balkanlar (1918–2025).
/

Planlanan Çalıştaylar

• Osmanlı Avrupasında Fıkıh, 1400-1800
• Osmanlı Avrupasında Ekonomi ve Vakıf, 1400-1800
• Osmanlı Avrupasında Hadis-Tefsir, 1400-1800
• Osmanlı Avrupasında Kelam-Felsefe, 1400-1800
• Osmanlı Avrupasında Tasavvuf, 1400-1800
• Osmanlı Avrupasında Tarih, Sanat ve Mimari, 1400-1800
  / 

Gerçekleşmiş Çalıştaylar: Osmanlı ve Balkanlar: İlimler ve Havzalar başlığı etrafında Osmanlı Avrupası 1400-1800 dönemi merkeze alınmıştır. 07-08 Kasım 2023 tarihlerinde Uluslararası Meddah Medresesi Sempozyumu çerçevesinde Osmanlı Avrupasında: Bilim ve Düşünce, 1400-1800 Çalıştayı düzenlenmiş, Ocak 2025’te Elif Baga editörlüğünde İDEFE Yayınlarımızdan Osmanlı Avrupasında Bilim ve Düşünce: Bilimler, Bilginler ve Eserler eseri yayınlanmıştır. 24-25 Ekim 2025 tarihlerinde ise I. Uluslararası Akhisari Çalıştayı: Osmanlı Avrupasında Siyaset ve Ahlak 1400-1800 Çalıştayı Üsküp’te düzenlenmiştir. Aralık 2025 yılında eserin yayınlanması planlanmaktadır.